Shkollat e para shqipe të Mesjetës nga Ndue Dedaj | Radi and Radi

SearchRadi and Radi Shkrime nga Lazër dhe Jozef Radi Ballina Na Kontaktoni Kërko për: Kërkoni Lazer Radi 100 Vjetori i Lindjes… 29 Jan.1916-2016 Maj 07 Shkollat e para shqipe të Mesjetës nga Ndue Dedaj 2015 Studiuesi Ndue Dedaj Shkollat e para shqipe të Mesjetës nga Ndue Dedaj Aforizma e ditës Lasgush Poradeci – Vajza me sytë ngjyrë gjaku Lasgush Poradeci (18991987) Ka dy lloj dashurish ndaj Lasgush Poradecit… Ata që duan atë për t’i vjedhë sadopak nga drita e tij, dhe ata që e duan për të mos e lënë kurrë dritën e tij të venitet… Jozef Radi Himni Kombtar Një kapitull më vete përbën shkolla e parë shqipe në Kosovë, aq më tepër se ajo është e shekullit XVI, afro gjysmëshekulli para shkollës së Kurbinit e Velës. Shkolla shqipe e Stubllës ka një traditë pesëshekullore Këto kohë ka pasur zëra të shkruar e të pashkruar, për ta riparë datimin e së parës shkollë shqipe në vendin tonë, që sot për sot zyrtarisht e kemi në fundin e shekullit XIX, me Mësonjëtoren e Korçës të vitit 1887, natyrisht një gjurmë e shndritshme e veprës së Rilindësve tanë. Po a nuk janë rilindës dhe ata që i hapën ato shkolla dy shekuj e gjysmë para kësaj? Shkolla e parë shqipe mund të kërkohet dhe në një tjetër gjeografi rajonale nga ajo e mësipërme, në Jug të vendit. Kronikat thonë se në vitet 1628-1661, shkolla shqipe me germa latine u hap në Dhërmi të Himarës dhe më vonë edhe në disa qendra të tjera të krahinës. Një kapitull më vete përbën shkolla e parë shqipe në Kosovë, aq më tepër se ajo është e shekullit XVI, afro gjysmëshekulli para shkollës së Kurbinit e Velës. Shkolla shqipe e Stubllës ka një traditë pesëshekullore. Edhe atëherë kur persekutimi i arsimit shqip nga autoritetet osmane ishte i ngritur në sistem, në Stubëll, fshat i Malësisë së Karadakut, më 1584 fillon tradita e arsimit shqip, i pari dhe i vetmi rast atëherë në Kosovë, kur edhe kishte funksionuar shkolla e parë. Duke marrë në analizë këtë traditë të vyer të katër shekujve më parë, shkencërisht dhe pa paragjykim, siç i ka hije një historiografie moderne, a nuk është me vend që “datëlindjen” e shkollës shqipe ta shtyjmë më përpara, në gjysmën e parë të shekullit XVII, te një shkollë në Velë, Kurbin a diku tjetër… rrënimit 1600 Giordano Bruno të arkivave e bibliotekave. për çka memoriali i tyre nuk duhet vonuar më tej në shekullin XXI. ku institucionet e besimit herë pas here përtëriheshin.komediograf dhe aktor teatral francez i periudhës së Klasicizmit. Në vitin 1585. të predikimit shqip dhe formimin e klerit katolik vendas të hapeshin disa shkolla shqipe. (Injac Zamputi. (Edwin Jasques. që njihet paralizës dhe u nderua zyrtarisht si i para. aq më tepër që në Urdhrin Françeskan kishte dhe shumë shqiptarë. por jo 1955 Mo Yan (1955) - dhe shkollat e para shqipe. shkruanin librat shqip e hapnin shkollat shqipe. Shkollat më së shumti ishin “ngjitur” në male. por disa shkolla të arbëreshë e shqiptarë. në një tjetër Mirditë-Lezhë. (Nikollë Loka.) Kërkesa të tilla 2008 Parlamenti i të prelatëve të lartë shqiptarë të shekullit XVII. të shkolloheshin më tej jashtë vendit. “Dielli”. Të dhënat për këto çerdhe të para të Vdiq diturisë sigurisht që nuk janë të mjafta. të paktën nga viti 1632. të cilët gjatë shekullit XVII. që ishin nën sundimin 1673 Molière (Jean- otoman. Vëllimi I. Punoi shumë vite në Korrigjimi i dytë historiografik: Shkollën apo shkollat e para shqipe nuk i kemi në shekullin XIX. 1927 Giuseppe Schirò (Zef moral dhe kulturor në nismën për këto shkolla. ngjizur shkrimtar i njohur kinez. Kisha Katolike. dr. tilla dhe kjo është lumni për një komb. dhe për faktin se Koncili i Trentos (1545-1563) kishte vendosur që çdo dioqezë të kishte seminare për përgatitjen e priftërinjve. Shqiptarët. 313). Lurës. zhvillimi i arsimit në Arbërinë mesjetare. vetëm mbas viteve '90. pasi nuk mund të ishin lirisht në qytete. Dibrës. në ravën e mundimshme të krijimit të vlerave themelore në shumëfishin e kulturës. f. 1889 Justin Rrota (18891964) . Tiranë 1963. Matit. Françeskanët u jepnin arsimin fillestar fëmijëve të shtresave të gjera të popullsisë. (Menduh Dërguti. të cilët i thoshin lutjet shqip në meshën e së dielës.Ngjarje Historike Lindi 1591 Jusepe de Ribera (José de Ribera Spagnoleto) (1591-1652) . Ipeshkvi i Arbnisë. në Shna Premte të Kurbinit (dikur abaci e Ipeshkvnisë së Krujës). ketë qenë rastësi. ishin në male të thella. përfshiheshin famullitë mirditore të Kthellës. s’i rreshti përgjatë Mesjetës përpjekjet shqipnore në lëmin e gjuhës dhe shkollimit. nga e njëjta ABC. Mundet të dhe frat domenikan italian. 1856 Heinrich Heine (Christian Johann Heinrich Heine) (1797-1856) poet i njohur gjerman. aty mësohej gramatika shqipe dhe përdoreshin librat e Bardhit. të fshehura. atë të Lezhës. në Velë-Mirditë (qendër ipeshkvnore e Lezhës) e Shën Llezhdër të Oroshit (abaci dhe rezidencë verore e Ipeshvit të Lezhës). shekullare dhe rregulltare. bënë që për nevoja Kosovës shpall pavarësinë e Republikës e Kosovës. Sonila Boçi. në një vit. do të bahen mësues për të tjerët”. shkrimtar asnjëra nuk ishte e para. thënë ndryshe. me një numër të përgjithshëm prej 40 rregulltarësh. Budit e Bogdanit”. albanolog dhe historian. Kurbinit. Ledia Dushku. nga Kishës Katolike Romane nën akuzën për herezi. pasi ato janë një unitet kulturologjik shqiptar. Historia. 2012. kulturor e moral të klerit të ardhshëm.) Krijimi i këtyre seminareve u ndërmor për të garantuar një formim më të mirë fetar. 2010. Por dihet se në Shqipërinë e Veriut në Mesjetë kemi një gjerdan (Filippo Bruno) (1548- shkollash dioqezane. fitues i Çmimit Nobel për Duhet mbajtur fort e ngulitur në mendje ajo që thoshte Faik Konica. Korrigjimi i parë historiografik do të ishte: Nuk kemi një shkollë të parë shqipe. por më shumë mund të ketë qenë marrëveshje mes ipeshkvnishë që ato shkolla i akuzuar nga kisha të hapeshin njëherësh. Imzot Gjon Kolesi. hapën shumë shkolla fillore e të mesme në gjuhën shqipe. f. Shqipërisë Veriore dhe të Mesme në shekullin XVII. të Rubikut dhe të Kepit të Rodonit. por sipas një shprehje latine. Kemi një lartësim shpirtëror. “Një rol të rëndësishëm për këtë qëllim luajtën priftërinjtë katolikë shqiptarë. françeskan shqiptar.frat françeskan. dr. që veprat e veta i punoi kryesisht në Napoli. më kryesori në periudhën e kalimit nga romanticizmi në realizëm. Edhe shekullarët i kishin shtuar e përmirësuar shkollat. ku dy më kryesoret ishin e Kurbinit dhe e Velës. Dita e Lirisë në Kosovë! 2016 Dita e 47 e vitit. Dhe më e rëndësishmja: “mbasi të kenë përmes Kanalit të Suezit. që i parapriu asaj kombëtare) autorëve të lashtë. Ngjarje 1600 Giordano Bruno (1548-1600) . ku nxënësit “të mësonin shkrim e këndim dhe themele të mira të besimit”. bënë përkthime të librave fetarë dhe hodhën themelet e letërsisë së shkruar shqipe”. por kushtet e mjerimit dhe në shekujt XVI-XVII. f. por dhe të një shekulli më parë. në vitin 1625 shpall para Selisë së Shenjtë nevojën e “ngrehjes” së një a dy shkollave në malësitë e dioqezës së vet (ku mvareshin dhe kishat e Krujës. Ndoshta ndër ato të dyja.) Studiuesit kanë vërejtur se “përveç shkrimit e leximit. nxanë për vete. Relacione mbi gjendjen e të hapur për të parën herë. se katolikët shqiptarë janë Letërsi në vitin 2012. Kisha e Shen Gjergjit Stubell – Shkolla e pare shqipe studiues. i cili i përkushtoi Histori Ndryshe gjithë jetën studimit të gjuhës shqipe dhe të (I përkasin “rilindjes arbënore”. Tiranë. Malet ishin më të lira dhe për vetë rrojtjen e Ipeshkvinjve. sa katolike për "mendimin e në një kreshtë Kurbin-Krujë. ose 255 vjet më herët se shkolla e Korçës.piktor i njohur spanjoll. hartuan tekste shkollore. për shkak të travlimeve politike që kalonte vendi. Korrigjimi i tretë historiografik: nuk ka kuptim që katolicizmit t’i pranosh librat e parë shqip. Baptiste Poquelin) (16221673) . me qëllim që ta bënte atë të aftë . shkaku që u mbajt gjallë kombësia jonë. 38. në Loreto (Itali). ata mbijetonin në kuvendin e Sebastes-Laç. 1995. 1600) .filozof. Duhet mbajtur parasysh se ato shkolla lirë". kanë mbetur edhe 319 ditë nga mbarimi i tij. “sepse kështu do të nxirrej fryt i 1867 Anijia e parë kalon mrekullueshëm n‘ato vende ku s’ka shkolla e as mësues”.u dogj i gjallë në Campo de' Fiori në Romë. secila ishte e parë ndër të para. Pastaj. 371. Ato vijnë përgjatë shekullit të 17 si dy krenat e një shqiponje. Selitës e Rranzës) “me nga 10-12 çuna secila”. ndërkohë që ipeshkvi la me testament që nga të mirat (të ardhurat) Revista Arbëria e tij të ndihmoheshin dy nxënës. Mirdita-intervista I. Historiani i njohur.Piana degli në zhvillimin e veprimtarisë pastorale. Shkolla e Velës zakoneve dhe muzikës arbnore. 1999. djemtë kryenin mësimet pranë Ipeshkvit.dipllomat dhe politikan italian.” (Shih dhe Mehmet Elezi. u hap në Velë të Mirditës më 1632”. historisë. së bashku me poetin Nelly Sachs. “Aty nxënësve u mësohej gjuha shqipe. Në gjuhën angleze veprat e tij janë me emrin S. Por kjo nuk ishte e vetmja. fituesi i Çmimit Nobel për letërsi.2012.poet lirik ndër ma të mirët e letërsisë shqipe.) Ka pasur datime të ndryshme për sa i përket Shkollës së Velës.) poet. ku priftnit u mësonin shkrim të rinjve. Më pas. Vinçens Malaj. f. 2015 Emanuele Giordano Edwin Jacques – The Albanians (1920-2015) . gjuhëtar. prandaj ajo mund të konsiderohet si seminar. si dy shkollat kryesore të kohës. Historia e krishterimit. Giovanni Vian.studiues gjuhës. Kafe letrare f. Ndër figurat ma të randësishme të Lëvizjes Kulturore dhe letrare shqiptare të shek. për vitin 1966. Kuvendi i Arbënit 1703. Shkolla e Parë Shqipe në Shkodër. duhet të mësojnë njohuritë e para gramatikore (nënkupto: Aforizma e ditës shqipe) dhe ato të gjuhës latine.” (P. e Rubrika e Heretikut dokumentuar. 1970 Shmuel Yosef Agnon (1888-1970) . duke pasur parasysh kryesisht ndihmesën e saj. Shqipja e Dialektit shkolla vazhdoi të funksionojë. XIX. Autor i “Fjalorit Shkolla e Velës u hap nga ipeshkvi i Lezhës. letërsisë. por tashmë kohëhapja e saj është përcaktuar. Zef Foto-Tregime Mirdita.Skiroi . në gjuhën shqipe. 2006 Frederik Rreshpja (1940-2006) . në librin e tij Nji libër… nji dritare “Historia e popullit shqiptar nga lashtësia deri në ditët e sotme”. Studiuesi amerikan Edvin Zhak. Ulqin-Tuz.127-128. Y. 334.). . apo se është hapur rreth vitit 1660. Tiranë 2012.09. Kapitulli 5 i Koncilit Shqiptar “Mbi shkollën e Kurbinit dhe të Lezhës/Velës” porosit që nxënësit “pas Gazeta përvetësimit të shkrim – këndimit. 324. f. 8 nëntor 2003. f. Vuejti 17 vite burg të randë për fajin e vetëm se: Ishte Poet. 14. patriot dhe historian arbëresh. Zagreb 1998. Albanesi) (1865-1927) - Bolonja 2010. “Bota sot”. Safet Hyseni: Histori e shkurtër e arsimit shqip. f. “një tjetër shkollë mjaft e hershme ishte hapur në Kurbin po më 1632. Tiranë 1983. publicist. shkruan: “Shkolla e parë. Agnon 1973 Francesco Jacomoni di San Savino (18931973) .) Dom Prend Suli shkruante se për shumë vjet. (Zef Mirdita. Video…poezi Foto-Video Pasione-Foto Hapësira Juaj… Lazer Radi – Jeta (19161991) Dr.) Pas vdekjes së ipeshkvit Gjergj Uldanji më 1690. Ipeshkvia t’Italisë”. Mëkëmbës i Mbretit të Italisë në Shqipëri gjatë pushtimit fashist. shkruan se Mirdita është vendi ku shqipja u mësua të paktën nga shekulli XVII dhe ku u ruajtën trajta arkaike me vlerë për Testata Botë Sporti dhe Futbolli Boterori Brazil 2014 historinë dhe zhvillimin etimologjik të shqipes. Lazër Radi Botimet Miqtë e Lazër Radit Historia përmes fotosh Poezia Krishtenizmi ndër shqiptarë. 2002. kurse akademik Jorgo Bulo. i cili i shuguronte meshtarë. shkruan se qëllimi i kësaj shkolle ka qenë formimi i klerit. Lazër Radi Biografi e Dr. Këtë shkollë e vlerëson në shkrimet e veta dhe profesor Jup Kastrati.shkrimtar hebre. 52. (Gjon Marku. Hapësirë Debati Kënga si Kujtesë Sipas tij.) Rëndësia e Shkollës së Velës dëshmohet dhe nga një Urdhëresë e Kuvendit të Arbërit (1703) që lëshohet posaçërisht për këtë shkollë dhe atë të Kurbinit. (Gian Luca Potestà. dëshirë që nuk u çua në vend nga të kushërinjtë. 10.” (Historia e të Arbëreshëve Letërsisë Shqiptare. e Lezhës ka pasur në Velë një Gjakoni (shkollë fetare). ndonjëherë është thënë “Savra-MonAmour!” gabimisht (nga mosnjohja e dokumenteve) se i përket vitit 1692. aty jepej dhe mësimi i gramatikës. shumë prej tyre të çelura nga françeskanët. . se prej shkollave që do të hapeshin do të dilte fryt i mirë i dijes për popullin. në një studim të botuar në revistën “Hylli i Dritës”.. në shtëpiat e tyre.frat françeskan.piktor i njohur spanjoll. që i përkiste vilajetit të Shkodrës. u Letërsi në vitin 2012. kemi një profil të plotë të kësaj shkolle historike. Ndihmesë për arsimin në Shqipëri gjatë shekujve. tashmë ishte mplakur dhe nuk mund ta mbronte nga sulmet dhe persekutimi otoman. “Mësuesi”. (Kastriot Marku. që veprat e veta i punoi kryesisht në Napoli. në gjuhën shqipe. fshihet pa dhimbtë në Enciklopedinë e mangët të vitit 2008. Shkolla hapet përsëri dhe vazhdon gjatë. më 1935. por me gjurmimet e mëvonshme. arbëreshë e shqiptarë. Disa studiues. (shto faktin se “gjatë meshëve gjithnjë predikohej ndonjë gjë në shkrimtar i njohur kinez. thekson akademik Zef Mirdita në citim dhe të dr. “Republika”. mbrëmjeve. Pjetër Bogdanit e të ndonjë tjetri. Një nga shkollat e para Intervista shqipe. shkollën e Janjevës në Kosovë (1671). Gjon Kolesi. nga ata misionarë që u kishin mësuar nxënësve për herë të parë shkrimin në gjuhën shqipe. Pjetër Budit. i cili i përkushtoi gjithë jetën studimit të gjuhës shqipe dhe të autorëve të lashtë. prapëseprapë qëllimi i tyre ka qenë më i gjerë – arsimimi Dite Historike Lindi 1591 Jusepe de Ribera (José de Ribera Spagnoleto) (1591-1652) .) Pak radhë. po dhe që kishin përkthyer vetë nga latinishtja në shqipe. albanolog dhe historian. por thelbi është i qartë. në suazën e teologjisë së bashku me lëndë të tjera të karakterit linguistik dhe filozofik. i popullsisë në përgjithësi. e themeluar me 1632 në afërsi të Krujës. pra. Shkolla e Shna Premtes së Kurbinit në Gallatë. Në njërin nga relacionet e kohës thuhet se fretërit e Pëdhanës. Gjatë mesjetës. Ulqin-Tuz. 24 maj 2000. ndër ta dhe gjuhëtari 15 16 17 18 19 20 21 David Luka e konsiderojnë atë si shkollën e parë shqipe. Radin Humor Dorëshkrime Në gjuhë të huaja Shkrime gazete Arkivi Dr. Shkollat shtohen pas dekretimit të misionit të Fretërve të Vegjël të Reformuar në Shqipëri më 1634. Historiku i shkollës së Kurbinit. po vërtetohej ajo që ipeshkvi i Durrësit. 29 « Jan Arkivi Akademia e Shkencave.Artikuj 1935-1939 Artikuj 1935-1939 Artikuj 1939-1944 Artikuj 1991-1998 Intervista Përkthime Shkrime mbi Dr. ku mësohej shkrimi shqip e ku përdoreshin librat e shkrimtarëve të vjetër shqiptarë. (P. arsimi ka qenë dyfarësh: arsimi klerikal. f. 30. 1021. Kuvendi i Arbënit 1703.10. Gjakovës. ajo kishte herë 10 e herë 12 xhakonj që Ipeshkvi i përgatiste meshtarë. kishte paralajmëruar dhjetë vjet 1600 Giordano Bruno më parë. shkollën e Shkodrës (1638). (Moikom Zeqo. nuk duhet të lejojë lajthitje të tilla në botimet akademike. bazuar në relacionet e vizitorëve apostolikë në dioqezën e Arbnisë e dokumente të ndryshëm arkivorë. hapur më 1638 nga Pater Karli i Mirandolës). kur ipeshkvi i pasardhës i Shkurt 2016 H M M E P S D 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Arbnisë. (Shefik Osmani – Fjalori Enciklopedik Shqiptar. përmend disa nga shkollat e para. bërë nga studiuesi i pasionuar i historiografisë kishtare dr. sado që ende jo shterues e përfundimtar. Vinçens Malaj. Fra. Blinishtit e të tjerë i “stërvisnin fëmijët në punët e fesë. Vargu i shkollave do të përfshinte: shkollën e Himarës (1628). shkollën e Blinishtit të Zadrimës (hapur më 1639 nga Fra Kerubini. përfshi dhe Kuvendin e Troshanit (1639). gjuhën shqipe”). studiues. shkollë shqipe.) Ngjarje Përndryshe. Prizrenit etj. informacioni dokumentar rreth tyre është bërë më i plotë. Pushtuesit osmanë e Arkivi Jozef Radi penguan veprimtarinë e saj derisa e mbyllën”.2012. “ishin afërsisht pesëdhjetë fëmijë që mësonin me shkrue e me lexue… të cilët në fitues i Çmimit Nobel për pak kohë përparuen shumë në mësime… disa prej të cilëve. ani se kryesisht në arealin verior. shkollat e Durrësit. Pejës.u dogj i gjallë në Campo de' Fiori bibliotekën françeskane ka ekzistuar dhe një fletore e shkruar nga një ish-nxënës i shkollës së Blinishtit e vitit 1639. Përkthime prej shqipes Tiranë 1985. siç i shkruan një kardinali të asaj kohe. shkollën e Oroshit (1657). por dhe arsim laik i llojit shekullar. u hap nga Ipeshkvi Gjon Kolesi dhe vazhdoi deri në vitin 1650. Punoi shumë vite në kushtet e mjerimit dhe paralizës dhe u nderua vetëm mbas viteve '90. 1999. si dhe të arteve të lira. Nuk kemi të bëjmë me një panoramë lokale. Përdoreshin si tekste mësimore edhe veprat e Frang Shkrime mbi Jozef Radin Bardhit. Thuhet se në (1548-1600) . Andria Nikiç. shkollën e Pllanës (me 50 nxënës. që më vonë do të ngrihej në nivelin e mesëm). të Rubikut (1582) etj. Por çudia është se ajo që pranohet si e 22 23 24 25 26 27 28 mirëqenë në Enciklopedinë e vitit 1985. duke i mësuar të ishin 1955 Mo Yan (1955) - të aftë në mësimin e shkronjave”.) Ndonëse drejtimi i këtyre dy shkollave (Kurbinit dhe Velës) ka qenë formimi intelektual i klerit. Kastriot Marku. 1889 Justin Rrota (18891964) .) Shkolla e Pllanës dhe e Blinishtit At Donat Kurti. Lazër Radi Jozef Radi Biografi Jozef Radi Miqtë e Jozef Radit Poezia Proza Përkthime Profesor Zef Mirdita (1936) Botimet Shkolla e Kurbinit Fotoditar Artikuj Në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar (1985) shkruhet: “Shkolla e Kurbinit. Mark Skura. nëse me të vërtetë e meriton këtë emër. mësonin të vetëve shkrim e këndim. por me një arsimpërhapje strategjike. Vitet e fundit. Përveç leximit e shkrimit. nga ku varej Abacia e Mirditës. më kryesori në periudhën e kalimit nga romanticizmi në realizëm. i afërt i ipeshkvit të Lezhës. siç shkruan edhe studiuesi i njohur Dhimitër S. por të gjithë gjasat janë të jetë fjala për shkollën e sipërthënë të Oroshit. Stubëll. në shqipen e variantit arbëresh të ngulimeve përkatëse”.Piana degli Prandaj historia e shkollave shqipe besohet se fillon me këto shkolla mesjetare. Kjo shkollë ka të bëjë me ndihmesën e bazilianëve për shkollim andej dhe këndej Adriatikut.poet lirik ndër ma të mirët e letërsisë shqipe. kur edhe kishte funksionuar shkolla e parë. Gjovalin Shkurtaj shkruan se qysh prej saj. kanë mbetur edhe 319 ditë nga mbarimi i tij. duke qëndruar në Francë dhe 1927 Giuseppe Schirò (Zef Itali. fillon tradita e arsimit shqip. Milotit. me mësues famullitarin Dom Zef 1600) . Në të mirë të vendpërcaktimit të këtij seminari të Mirditës. Skiroi . Y. “më i afti dhe më inteligjenti në ipeshkvinjtë e 1600 Giordano Bruno tjerë”. ku “katekizmi i Lekë Matrëngës “E mbësuame e krishterë” (1592) ishte shkruar qëllimisht për t’u përdorur si tekst didaktik për mësimin e shqipes dhe besimit njëherësh te arbëreshët e Siçelisë. 2006 Frederik Rreshpja (1940-2006) .) Janë po misionarët katolikë. 1673 Molière (JeanBaptiste Poquelin) (16221673) . Dita e Lirisë në Kosovë! 2016 Dita e 47 e vitit. 1856 Heinrich Heine (Christian Johann Heinrich Heine) (1797-1856) poet i njohur gjerman. Tiranë 2006. Rrëshenit. (Isak Ahmeti. Mëkëmbës i Mbretit të Italisë në Shqipëri gjatë pushtimit fashist. i cili më 1675. më 1584. shkrimtar Marashi. më 1744 u 1973 Francesco Jacomoni themelua në Voskopojë “Akademia e re”. fq. Ligjërimet arbëreshe. Ky misionar në kohën kur mbahet Kuvendi i Arbnit me 1703 Vdiq ishte Ipeshkëv i Lezhës. Nuk përmes Kanalit të Suezit. gjuhëtar.) Lidhur me këtë vepër akademike.filozof. përveç teologjisë. nga Kishës Shkolla e Oroshit Katolike Romane nën akuzën për herezi. dhe frat domenikan italian. shkolla shqipe me germa latine u hap në Dhërmi të Himarës dhe më vonë edhe në disa qendra të tjera të krahinës. Ato u ngritën nga misionarët bazilianë. kishte hulumtuar dhe gjetur dokumente që vërtetonin dëshmitë e mësipërme për këtë shkollë. Selitës. i rangut të një instituti të lartë. 39. gjuha shqipe. Vizitori Apostolik Shtjefën Gaspri. fshat i Malësisë së Karadakut. Në vendin e një qytetërimi të rrallë ballkanas. me mësues gjithashtu priftërinjtë. më 1657 në Mirditë kemi një seminar me 12 nxënës që përgatiten të vazhdojnë studimet e larta në kolegjet italiane. gjatë vizitës së tij në Orosh në vitin 1671. Autor i “Fjalorit të Arbëreshëve t’Italisë”. Enciklopedia e poet. (Shih: Himara. sa nxënës kishte etj. publicist. “Naim Frashëri”. e cila pati një ndikim të madh në zhvillimin e gjuhës di San Savino (18931973) . “Shkolla e parë shqipe” mund të kërkohet dhe në një tjetër gjeografi rajonale nga ajo e mësipërme. pasi asokohe shpesh ky identifikonte Mirditën. Marin Beçikemi dhe shkrime të tjera. për të vazhduar me shkollën e Spaçit. (Ndue Dedaj. Tiranë 1987. çfarë ishin zakonisht kolegjet fetare të asaj kohe me poetin Nelly Sachs. në Stubëll. Vuejti 17 vite burg të randë për fajin e vetëm se: Ishte Poet. . …Dhe janë me emrin S. një praktikë e njohur e kohës. i pari . Rranzës. shqipe. Kronikat thonë se në vitet 1628-1661. ndër të tjera përmend 1867 Anijia e parë kalon dhe shkollën me nxënës që mbahej nga prifti Dom Nikollë Vladani. afro gjysmëshekulli para shkollës së Kurbinit e Velës. Shkolla shqipe e Stubllës ka një traditë 1970 Shmuel Yosef pesëshekullore. jepen të dhëna se kur ishte çelur ajo shkollë. “Toka e katedraleve”.) Kjo shkollë. ishte për vitin 1966. më shumë se 250 Albanesi) (1865-1927) - vjet përpara asaj të Petro Ninit dhe Papa Kristo Negovanit në Korçë. prej tyre kemi shkollën shqipe të Arbëreshëve të Italisë. f. Kashnjetit. Në një tjetër dokument përmendet se. XVI. bashkë me Pjetër Perlatin dëshmohet si mësues i shqipes në dioqezën e Lezhës. një nga korifenjtë e letrave shqipe. “nëpër ngulimet arbëreshe kanë parë dritë shumë vepra e vepërza. ku. në Jug të vendit. që rihapin shkollën e Oroshit më 1899. Nuk thuhet se ku është ky seminar. historisë. shumica e të cilëve ishin arbëreshë të Italisë së Jugut. Agnon vazhda e dituripërhapjes nuk ndalet. 2015 Emanuele Giordano (1920-2015) . Petro Marko. të vendosur atje në vitin 1482.. është fakti se në mesin e shekullit XVII Oroshi kishte një shkollë të veten me nxënës ku shkruhej 2008 Parlamenti i Kosovës shpall pavarësinë e Republikës e Kosovës. lirë. (Gjovalin Shkurtaj.shkrimtar hebre. 2 mars 2015. Çmimit Nobel për letërsi. XIX. Edhe atëherë kur persekutimi i arsimit shqip nga autoritetet osmane ishte i ngritur Agnon (1888-1970) në sistem. 92). sipas Viçens Zmajeviçit. ngaqë aty ishte kryekisha abaciale dhe Selia Princërore e Gjomarkajve. Kthellës. gjuhën angleze veprat e tij Shuteriqi. origjinale ose të përkthyera. Shuteriqi. me Abat (Filippo Bruno) (1548- Prend Doçin në prije. zakoneve dhe muzikës arbnore. por sidoqoftë i rëndësishëm të hapur për të parën herë.studiues gjuhës. 11 maj 2004. Ndër figurat ma të randësishme të Lëvizjes Shkolla e Stubllës së Karadakut Kulturore dhe letrare Një kapitull më vete përbën shkolla e parë shqipe në Kosovë. më herët. së bashku në formë kolegji.) Por të vijmë te shkolla e Himarës. “Standard”. “Shkolla e parë shqip e arbëreshëve të shekullit XVI.në Romë.komediograf dhe aktor teatral francez i periudhës së Klasicizmit. i akuzuar nga kisha katolike për "mendimin e Shkolla e Himarës lirë". fituesi i dhe i vetmi rast atëherë në Kosovë. Tiranë 2006. aq më tepër se ajo është e shekullit shqiptare të shek.) patriot dhe historian arbëresh.” (Kastriot Marku. mësohej filozofia dhe studioheshin klasikët (shih: Dhimitër S. në Orosh. Më parë. Në në Europë. vjen dhe fakti që Nikollë Vladani ishte një emër i spikatur mësuesi të shqipes.dipllomat dhe politikan italian. letërsisë. të dala prej Propagandës Fide të Romës nga shkrimtarë shqiptarë) studiuesit kanë nënvizuar se kështu “ishte hedhur baza kulturore dhe ideore e një rilindjeje arbënore. në thelb s’ka të bëjë dhe aq me emrin Korçë apo Shkodër. 35. a nuk është me vend që “datëlindjen” e shkollës shqipe ta shtyjmë më përpara. . përkundrazi ajo del më fort në pah si rithemeluese e një tradite arsimore shqiptare paraardhëse. në shek. me bekimin e Papa Klementit XI. (Artan Shkreli. “shkolla e parë shqipe”.) Kështu. i vetmi “institucion shqiptar i mbetur në këmbë”. Lazër Radi Enver Hoxha Eqerem Çabej Ernest Koliqi Faik Konica Fan Noli Fritz Radovani Gjergj Fishta Ilir Seci Ismail Kadare Ismail Jozef Radi Klodi Stralla Qemali Komunizmi Kosova Lasgush Poradeci Lazër Radi Lef Nosi Lek Përvizi Luigj Gurakuqi Martin Camaj veprat e Matrëngës. Dom Prenga i Troshanit.th. kurse shkollën e bërë po prej tyre të mos e Naim Frashëri Ndre Mjeda Poezia Përkthim Ramiz Alia Robert Elsie Sali Berisha marrësh si të parë? Pa u nisur thjesht nga aritmetika e shifrave. ___________ At Donat Kurti. 1935 Injac Zamputi. Vlorë. Por rrallë kemi vënë ndonjë pllakë aty ku ato kanë qenë. Një RSS Komentesh traditë që vinte nga shekulli XV. jo në vitin 1887. Ndaj. laike. misionarë të fesë dhe të qytetërimit. Tiranë 2006. ajo i përket regjimit komunist. Padova etj. a nuk ishte dhe ajo një shkollë Korçe? Por kombi kështu është bërë. si ata që shkruan librat e parë shqip. Dhimitër Dhërmiu. atë të një Rilindjeje Shqiptare që fillon Të tjera Regjistrohuni Hyni në shekullin XV dhe kulmon në shekullin XIX. sipas logjikës më të thjeshtë. cili komb nuk do të ishte i lumtur Mit'hat Frashëri Musine Kokalari Savra Shkodra Tirana tregim Visar Zhiti “Hylli i Dritës” po ta kishte shkollën e vet të parë të paktën 255 vjet më përpara asaj që e mban për të tillë. në vitin 1632! (Ndue Dedaj. Toka e katedraleve. në rend të parë të asaj rilindjeje. Fra Kerubini. posaçërisht Ministria e Arsimit dhe e Sportit? Nëse kisha katolike themeloi nëpër Europë universitetet e para si në Bolonja. Karadak a Prizren. quaje po deshe dhe arbënore. siç nuk qëndron dhe ndonjë kinse tjetër argument se atëherë nuk kishte alfabet shqip. një gjerdan shkollash të ulëta e deri të mesme u hapen. Durrës. Frang Bardhi. Fakti që dokumentet e Kuvendit të Arbnit u botuan si në latinisht si në shqip 300 vjet më parë. Dom Pjetër Perlati i Mirditës etj. por dy shekuj e gjysmë më parë. a nuk ka ardhur koha që të ketë një qëndrim tjetër zyrtar ndaj këtyre shkollave të Mesjetës. për ta riparë datimin e së parës shkollë shqipe në vendin tonë.” (Stefan Çapaliku. Tiranë 1997. nga Durrësi në Shkodër e Kosovë. me Mësonjëtoren e Korçës të vitit 1887. të një frymëzimi. gjer profesorë në WordPress. të ngushtë.Lexuesit tanë Mësonjtorja e Parë Shqipe “Mësonjtorja e Korçës”. etj. Mirditë. krejt a pjesërisht shqipe. Filip Shkodrani. siç i ka hije një historiografie moderne. Shtjefën Gaspri. Por. Anatema “shkolla fetare” është e pakuptimtë. të shpallet në mënyrë simbolike si “akademia” e parë shqiptare e dijes? Le të jetë kjo në Tivar. me 14-15 janar 1703. Prijës për gjeografinë dhe sociologjinë e letërsisë shqiptare. I. Shkodër. qytetare. e një etape të dytë të arsimit rilindës në Shqipëri. Shkollat e para fuqizohen me Kuvendin e Arbënit që mbahet në Mërqi të Lezhës. Gjergj Bardhi. Botimet dhe shkollat e para shqipe janë prirë e mbajtur gjallë nga ipeshkvijtë shqiptarë: Pal Engjëlli. arsimor të të gjitha trevave shqiptare.m. në kishën e Shën Kollit. pavarësisht shkrimeve sporadike të karakterit historik të autorëve të ndryshëm. Po a nuk janë rilindës dhe ata që i hapën ato shkolla dy shekuj e gjysmë para kësaj? A nuk na thotë i vyeri profesor Namik Resuli. dëshmon se ishin të shumtë ata njerëz që dinin të shkruanin e lexonin shqipen që e kishin mësuar në shkollat ku ata ishin shkolluar.) Në këtë kontekst. se “për klerikët shqiptarë Rilindja Kombëtare kish zënë fill. do të pyetej: si mundet ta pranosh Mehmet Shehu Migjeni gjuhën dhe letërsinë shqipe të asaj kohe për të parë. Mark Skura. Shkodër. që sot për sot zyrtarisht e kemi në fundin e shekullit XIX. natyrisht një gjurmë e shndritshme e veprës së Rilindësve tanë. por vetëm latinisht(?) E dinë dhe shkollarët fillestarë se alfabet shqip kishte të paktën qysh nga shekulli XV i Formulës së Pagëzimit. të kishte punët e diturisë. Relacione mbi gjendjen e Shqipërisë Veriore e të Mesme. Gjon Kolesi. martire. Deri në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit. Bogdanit (35 vepra. Elbasan. studiuesi i njohur i letërsisë shqiptare. Së fundi. këtu mundësitë ishin shumë më të kufizuara. Kurbin a diku tjetër? A nuk përkon kjo jo vetëm me një të vërtetë historike të padiskutueshme. që nga dita kur Shqipëria u robërua përfundimisht nga turqit. Pjetër Budi. porse kishte të ardhme të sigurt. Mësonjëtorja e Korçës nuk zbehet aspak. te një shkollë në Velë. Ulqin. Tiranë 1963. Propaganda Fide dhe Shqipëria. si ata që hapën shkollat e para shqipe në dioqezat e tyre? Të gjithë humanistë-ipeshkvij e meshtarë shqiptarë! A nuk është e udhës që një famulli malesh shqiptare. Bardhit. por me një koncept historik. kishte 21 shkolla fillore me nga 30 nxënës e në Prishtinë deri në 80. XVII. Pjetër Bogdani. f. Duke shqyrtuar Etiketat Ahmet Zogu Aleksandër Xhuvani Arshi Pipa At Gjergj Fishta Bajram Curri Burgu i Spaçit Diktatura Dr. të një misioni kishtar e kombëtar. por dhe nga institucionet e shtetit shqiptar. të një lartësie historike. d. si një shkollë shqipe historike. ndonëse fshehurazi. 17 shtator 2006. “Shqip”.) Këto kohë ka pasur zëra të shkruar e të pashkruar.. Ende në kokë kemi mendësinë ateiste se ato ishin “shkolla fetare”. Budit. Kurbin apo Velë. (Mehmet Elezi. Dom Martin Bushalla i Durrësit. “Hylli i Dritës”. me sa dimë askush ndër studiuesit nuk është ngulur me themel në ndriçimin e kësaj maratone shqiptare për diturinë. jo vetëm nga njerëzit e letrave dhe të historisë. me origjinë shqiptare. Nikollë Vladani. Pater RSS Postimesh Karli. në gjysmën e parë të shekullit XVII. si dhe vetë shkrimtarët e shquar të Rilindjes ishin pasardhës të shkrimtarëve të letërsisë së vjetër. arsimit dhe edukimit. Gjergj Uldanji. Tiranë. artikull i cituar. me humanistët shqiptarë në Rilindjen Europiane. si dhe mësuesit: Gjon Shqiptari. V. si Gjon Gazulli. shkencërisht dhe pa paragjykim. Stubëll apo Dhërmi. por ama diçka e mirë ndodhi. me visarin kulturor. përkundër asimilimit otoman. lokale dhe si të tilla nuk ishin kombëtare?! Po kush mund të thotë se çfarë e bën më kombëtare “Mësonjëtoren e Korçës” se ato para saj? Në kuptimin e mësipërm. Nikollë Mejkashi.org Universitetin e Padovas. kombëtare. e para?! apo Shkolla e Velës dhe e Kurbinit? Visit Today: 80 Visit Yesterday: 123 This Month: 2439 This Year: 8442 Total Visit: 121257 Hits Today: 164 Total Hits: 428018 Duke marrë në analizë këtë traditë të vyer të katër shekujve më parë.) Ishte e kuptueshme që kisha katolike. por përafrohet natyrshëm në kohë dhe me fillimet e letërsisë shqipe dhe të shqipes së shkruar? A nuk ishin të një rangu. e cila vërtet do të vononte të vinte. Sonila Boçi. Gjon Gàzulli. “Bota sot”. Moikom Zeqo. Kisha katolike dhe arsimi në Mirditë. Naim Frashëri. 2 mars 2015. duhet të jeni i futur. Fjalori Enciklopedik Shqiptar. “Republika”. Shkolla e Velës. Kastriot Marku. “Hylli i Dritës” Lini një Përgjigje Për të postuar një koment. Edwin Jasques. “Shkolla e parë shqip e arbëreshëve të shekullit XVI. Ulqin-Tuz. Abat Prend Doçi. « Frida Kahlo (1907-1954) Plagët e Jetës 35 vjetori i Sheshit Skanderbeg në Paris nga Cezar Ndreu » © 2016 . Tiranë 1997. 2012. Fjalori Enciklopedik Shqiptar. 3 Mars 2015 Marre nga: Shtepia e librit Ju mund të ndiqni çdo përgjigje për këtë term nëpërmjet RSS 2. Shqiptarët. Shkolla e Blinishtit. Pjetër Perlati. 2012. Filip Shkodrani. Dhimitër Dhërmiu. 2010. Shkolla e Kurbinit. Papa Kristo Negovani. Artan Shkreli. Shkolla e Stubllës. Krishtenizmi ndër shqiptare. Gjergj Bardhi. Urdhri Françeskan. Ju mund të lini një përgjigje . Viçens Zmajeviç. Propaganda Fide dhe Shqipëria. Gjon Marku. Ipeshkvi i Arbnisë. Menduh Dërguti. Aurel Plasari. Ledia Dushku.Radi and Radi është vizatuar nga Erjon Broshka . Prijës për gjeografinë dhe sociologjinë e letërsisë shqiptare”. “Shqip”. Sonila Boçi. Gjergj Uldanji. Shkolla shqipe e Stubllës ka një traditë pesëshekullore. Zagreb. Pal Ëngjelli. Nikollë Vladani. Historiku i shkollës së Kurbinit. Tiranë 2006. Shefik Osmani. Mehmet Elezi. Ligjërimet arbëreshe. Shkolla e parë shqipe në Shkodër. “Shkodra në shekuj”. Jup Kastrati. Gjovalin Shkurtaj. Kastriot Marku. Pjetër Bogdani.Shefik Osmani. Rilindja Europiane. Ndue Dedaj. Safet Hyseni. Shkolla e Oroshit. Shkolla e Kurbinit. Shqiptarët. Stefan Çapaliku. Kuvendi i Arbërit. Arbëreshët e Italisë së Jugut. Donat Kurti. Lekë Matrënga. Shuteriqi. Petro Marko. Kastriot Marku. 8 nëntor 2003. 1999. Zef Mirdita. Gjon Marku. Kuvendi i Arbënit 1703. Historia e krishterimit. ose Ndiqni nga faqja e juaj. Dom Prend Suli. Isak Ahmeti. Edvin Zhak. Shkolla e Himarës. Shtjefën Gaspri. David Luka.0 feed. Menduh Dërguti. Bolonja 2010 dhe Tiranë 2012. Vinçens Malaj. Frang Bardhi. Mësonjëtora e Korçës. Enciklopedia e lirë (online). Dr. Kategoria: Gazeta Etiketat: Abacia e Mirditës. Propaganda Fide. Kepi i Rodonit. Petro Nini Luarasi. Fra Kerubini. 10. Mehmet Elezi. Gjon Shqiptari. Gjovalin Shkurtaj. Selia Princërore e Gjomarkajve. “Dielli. 1998. Giovanni Vian. Tiranë 1985. Nikollë Loka. Lidhja Shqiptare e Prizrenit. Andria Nikiç. “Standard”. Dhimitër S. Dielli. Ledia Dushku. Injac Zamputi. Tiranë 2000. Vinçens Malaj. Dr. “Toka e katedraleve”. Giovanni Vian. Himara. Tiranë 1995. Artan Shkreli. Stefan Çapaliku. Tiranë 1999 & ribotim 2006. Mark Skura. Koncili i Trentos. Shkodër. Aurel Plasari. Malësia e Karadakut. Gian Luca Potestà. Edwin Jacques. Imzot Gjon Kolesi. Dom Martin Bushalla i Durrësit. Shna Premte të Kurbinit. 11 maj 2004. Karli i Mirandolës. 17 shtator 2006. Tiranë. Nikollë Mejkashi. Shkolla e Pllanës. Isak Ahmeti. Jorgo Bulo. Gian Luca Potestà. Zhvillimi i arsimit në Arbërinë mesjetare. Akademia e Shkencave. Dom Prenga i Troshanit. 30. Zef Marashi. Kuvendin e Troshanit. Marin Beçikemi. Pjetër Budi. Zef Mirdita. Universiteti i Padovas. Papa Klementit XI. Nikollë Loka. Historia. “Fenomeni Voskopojë”.